Η σοφία του Martin Niemoeller

Αναδημοσιεύουμε το άρθρο του Γιώργου Τσιάκαλου, ομότιμου καθηγητή Παιδαγωγικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, που δημοσιεύτηκε στις 23 Μαρτίου 2014, στην εφημερίδα «Αγγελιοφόρος της Κυριακής».
 

Η σοφία του Martin Niemoeller

Του Γιώργου Τσιάκαλου

«Αντιλαμβάνεσαι, βέβαια, ότι διαφωνώ ριζικά», μου είπε ένας φίλος, σχετικά με το περιεχόμενο μια μακράς συνέντευξης που έδωσα πρόσφατα και αφορούσε το ρατσισμό, το ναζισμό, τη Χρυσή Αυγή και την αντιμετώπισή τους. Ξαφνιάστηκα στην αρχή με τη δήλωσή του, γιατί γνωρίζω ότι εκτιμά βαθιά τις γνώσεις μου στα θέματα αυτά και κατά κανόνα συμμερίζεται τον τρόπο που τα αντιμετωπίζω στον τομέα της πρακτικής πολιτικής. Χρειάστηκε λίγη ώρα για να θυμηθώ ότι στη συνέντευξη ρωτήθηκα και για τη λεγόμενη «θεωρία των δύο άκρων» και ότι εδώ υπήρχε διαφωνία, η οποία γι’ αυτόν αποδείχτηκε τόσο σημαντική, ώστε αυθόρμητα τον οδηγούσε να βάζει την κοινή μας άποψη για όλα τα υπόλοιπα σε δεύτερη μοίρα. Η αλήθεια είναι ότι στη δική μου ανάλυση η απόρριψη αυτής της «θεωρίας» δεν σχετίζεται με πρόσκαιρες πολιτικές συγκυρίες, αλλά αποτελεί αυτονόητο παράγωγο μιας καλά θεμελιωμένης θεωρίας -με χιλιάδες αναλύσεις και παραδείγματα- που αναδεικνύει την απόλυτη ιδιαιτερότητα της ναζιστικής ιδεολογίας απέναντι σε όλες τις άλλες κοσμοθεωρίες, καθώς η ναζιστική ιδεολογία, μεταξύ άλλων, απορρίπτει από θέση αρχής το δικαίωμα στη ζωή για πολλές κατηγορίες ανθρώπων. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο, παρά τα εκατομμύρια νεκρών σε αμέτρητους πολέμους στην ιστορία της ανθρωπότητας και παρά τους αναρίθμητους διωγμούς και τα απερίγραπτα βασανιστήρια σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, τα ναζιστικά εγκλήματα σε βάρος αναπήρων, ψυχικά ασθενών, αλκοολικών, αστέγων, ομοφυλόφιλων, Εβραίων, Ρομά, «Σλάβων υπανθρώπων» και πολλών άλλων κατηγοριών ορθά θεωρούνται ότι αποτελούν απόλυτη εξαίρεση.

Με δεδομένα όλα τα παραπάνω αναρωτήθηκα για άλλη μια φορά εάν, τελικά, είναι τόσο δύσκολο να κατανοήσει κανείς ότι η «θεωρία των δύο άκρων» ουσιαστικά απορρίπτει την, μέχρι πρόσφατα κυρίαρχη, πεποίθηση για την ιδιαιτερότητα του ναζισμού και τον τοποθετεί εντός ενός πλαισίου -έστω και στην άκρη- κανονικότητας του σύγχρονου ανθρώπινου πολιτισμού. Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι, δυστυχώς, θετική. Πράγματι, το δυσκολότερο πρόβλημα που αντιμετώπισα στα σαράντα χρόνια διδασκαλίας στο πανεπιστήμιο ήταν όταν έπρεπε να εξηγήσω ότι οι κατηγορίες που χρησιμοποιούμε οι άνθρωποι για να κατασκευάσουμε ομοιότητες αποτελούν δημιούργημα του μυαλού μας και η επιλογή και χρήση τους στην ανάλυση, κατανόηση και διαχείριση της κοινωνικής πραγματικότητας είναι αποτέλεσμα εκτιμήσεων για το τι είναι περισσότερο σημαντικό, που με τη σειρά του είναι αποτέλεσμα ενός συστήματος ιεράρχησης αξιών που έχουμε ενστερνιστεί προηγουμένως.

Δεν ξαφνιάζομαι, λοιπόν, όταν βρίσκομαι αντιμέτωπος με θεωρίες όπως αυτή των δύο άκρων. Κι άλλοι πριν από μας έκαναν το ίδιο λάθος, όμως φρόντισαν να μας αφήσουν πολύτιμη παρακαταθήκη την εμπειρία τους. Όπως π.χ. ο προτεστάντης ιερέας Martin Niemoeller, τα λόγια του οποίου χρησιμοποιούνται πάρα πολύ συχνά, αλλά με τρόπο που αλλοιώνει το νόημά τους. «Όταν πήραν τους κομμουνιστές», είπε, «εμείς δεν αντιδράσαμε γιατί ήταν άθεοι και αντίπαλοι του Χριστιανισμού», και συνέχισε με άλλες κατηγορίες ανθρώπων που επίσης διώχτηκαν χωρίς να υπάρχει αντίδραση. Το νόημα των λόγων του δεν είναι η ιδιοτελής σκέψη ότι «αργότερα, όταν ήλθαν να πάρουν εμένα, δεν ήταν κανείς εκεί για να με βοηθήσει», το νόημα των λόγων του είναι ότι «αργήσαμε να κατανοήσουμε τη ριζική διαφορά του ναζισμού απ’ όλες τις άλλες κοσμοθεωρίες» κι αυτό το πλήρωσε ακριβά η ανθρωπότητα. Αυτή η γνώση καθόρισε τη δική του ζωή μετά τον πόλεμο, όταν ως επίσκοπος απέρριπτε κάθε προσπάθεια επινόησης ομοιοτήτων του ναζισμού με την Αριστερά. Όσοι ως κομμουνιστές είχαμε την τύχη να τον συναντήσουμε την εποχή της δικτατορίας στη Γερμανία και να βιώσουμε την αλληλεγγύη του στον αγώνα κατά της χούντας, αισθανόμαστε σήμερα την ιδιαίτερη ευθύνη που μας κληροδότησε με την εμπειρία, τη σοφία και τη συνειδητή στάση ζωής του.

Advertisements
This entry was posted in Κείμενα, Νεοναζισμός, Ρατσισμός, αντιφασιστική δράση and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s